Andres’in kişiliğindeki bu dönüşüm, komşu çiftliğin sahibi Pearu ile çekişme sürecinde daha bariz gözlenir. Pearu, sınır komşuluğu nedeniyle Andres’e sıklıkla zorluk çıkarır. Örneğin birlikte kazdırdıkları hendeği kullanmasına izin vermez. Andres ise Pearu’nun sebep olduğu zorluklarla doğruluk ve adalet çizgisinde baş etmeye çalışır. Pearu’ya dava açar ve mahkemede yalnızca gözlemlerini aktarır. Ancak eşi Krööt’ün ölümünden sonra karakterindeki olumsuz yönler daha hızlı bir şekilde açığa çıkar. Andreas, komşusu Pearu gibi hile yapar ve intikam alma hissine yenik düşer. Burada yakın bağ kurduğunuz kişilerin yaşamınıza etkisinin önemi ortaya çıkıyor. Taluy ve Sunal (2012) bu etkiyi şöyle açıklamışlardır: “Yakın ilişki partnerleri bir heykeltıraş gibi birbirlerinin benliklerini etkileyerek, birbirlerinin davranışsal eğilimlerini kişilik özelliklerini, beceri ve değerlerini biçimlendirebilirler.” Krööt sıklıkla Andres’i uyararak (örneğin büyüklük sende kalsın, seni etkilemesine neden izin veriyorsun) onun olumsuz davranışlarını kısmen de olsa biçimlendirir. Bu husus, Krööt’ün cenaze sahnesinde dış ses Pearu’nun aşağıdaki ifadeleri ile şiirsel olarak ortaya koyulmuştur.

Andres’in ölen eşi Krööt, empati düzeyi daha yüksek olması nedeniyle çalışanlarına karşı daha az talepkar ve daha naziktir. Yaşamda daha değerli olanın değer yaratmak (örneğin çocukların eğitimi) olduğunu farketmiş bu doğrultuda yaşamak istediğini eşine de sıklıkla ifade etmiştir. Her ne kadar duygularını ve düşüncelerini ifade edebilecek düzeyde bir özgüveni olsa da hassas ve diğergam mizacı nedeniyle eşine karşı direnç gösteremez. Eşinin mutluluğunu artırmak için onun arzularını, hayallerini gerçekleştirmesine yardımcı olmak adına çiftlik çalışanları kadar kendini yorar. Ancak Andres ile eşi arasında anlam-değer dünyaları açısından farklılıklar vardır. Andres, bu farklılıklara (eşinin duygu, düşünce ve beklentilerine) gerektiği kadar saygı göstermez. Günlük yaşamlarını daha çok Andres’in beklentilerini karşılama üzerine sürdürürler.

Juss öz yeterlilik, öz saygı ve öz değer kavramları açısından yoğun şekilde eksiklik hisseden bir karakter. Eşi Mari’nin, Andres’in eşinin ölümünden sonra onun evinde kalmasından hoşnut değil. Hem mizacı hem de konumu nedeniyle Andres’e bu duygusunu ve mağduriyetini ifade edemez. Kahvedekiler, bu durum yüzünden Juss ile alay ederler. Bunun üzerine Juss, yaklaşık 6 aydır evine gelemeyen eşinden Andres’in yanından ayrılmasını ister. Eşinin onun bu isteğini  en kısa sürede gerçekleştireceğini söylemesine rağmen teskin olamaz ve daha sonra isteğinin hemen yerine getirilmeyişi sebebiyle intihar eder. Bu intihar vakası, öz değer açısından eksiklik hissi ve partnerine karşı kaygılı bağlanma sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu etmenlerin yanı sıra bu sahne, toplumun bir bireyi intihara nasıl sürüklediğini gözler önüne serer. Çünkü bir bireyin çevresindeki yakın kişiler, o bireyin dünyadaki gelişimini büyük ölçüde etkilemektedir. Bireyin kendine inancını, kendi hakkındaki hislerini hatta bireyin hayallerini ve umutlarını gerçekleştirmesinde de etkilidirler (Levin ve Haller, 2017: 35). Öz değer eksikliği yaşayan Juss gibi bir birey, bu olumsuz hissinin toplum tarafından beslenmesi sonucu yaşamına son verir. Juss’un yaşadığı yoğun kaybetme kaygısı, kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüşür. Çünkü kendi varlığını yok ederek, onun bu korkusunun gerçekleşebileceği ortamı Andres ve Mari’ye sunar. Eşler arası sevgi-saygı ekseni ile kurulan sağlıklı ilişkilerdeki temel prensiplerden biri partnerinizin haberdar olması mümkün olmasa bile onun hoşlanmadığı bir şey yapmamaktır. Bu bağlamda sevdiklerini kaybeden bireylerin belirli bir süre yas tutmaları doğal olarak beklenir. Fakat hem Andres, hem de Mari eşlerinin ölümü üzerinden çok zaman geçmemiş olmasına rağmen arzu gücünü kontrol edemeyerek bir birlikteliğe yönelirler. Üstelik Mari, eşi Juss’un bu nedenle intihar ettiğini bildiği halde bu birlikteliğe gönüllü olur. Aynı şekilde Andres de hem eşine karşı hem de çalışanı Juss’a karşı bu bağlamda özensiz davranır.

Filmdeki ladin ve kayın ağaçları göstergebilim açısından değerlendirilebilir. Filmin sonlarına doğru nehirde bulunan ladin ağaçları ve filmin diğer sahnelerinde ladin ağacına yapılan vurgu, yaşamda kalıcı olana ve daha değerli olana (örneğin aileniz ve çevrenizle sağlıklı bir iletişim, yücelik gösterme vs.) zaman ayırmanın önemini ortaya koymak amacıyla kullanılmış olabilir. Yaşam yolculuğunda anne ve babanın sağlıklı bir birey yetiştirmek yolunda göstereceği çaba bu kalıcı tutumlardan biridir. Bu bağlamda çocuk yetiştirme sürecinde onların fiziksel, sosyal ve duygusal ihtiyaçlarının bir arada karşılanması gereklidir. Andres eşi Krööt’ün uyarılarına rağmen çocuklarına seçenek sunma yerine onlara kendi hayalindeki yaşamı dayatır. Çocuklarının duygu-düşünce ve ihtiyaçlarını anlamaya çalışmak gibi bir gayreti olmadığından beraber geçirdikleri zaman sağlıklı bir ilişki için yeterli kalitede değildir. Örneğin kızları ile iletişimini çoğunlukla Mari aracılığıyla gerçekleştirir. Filmde bahsedilen sazlık ve kayın ağaçları ile ise de Andres’in çocuklarının ve çevresindekilerin fiziksel ihtiyaçlarına yoğunlaşıp, onların özerklik (kendi hedef ve hayallerini seçme), tutum, davranış ve kişisel onurlarına saygı, yakınlık, sevgi, şefkat gibi diğer ihtiyaçlarına gereken önemi vermeyişini temsil ettiği düşünülebilir. Bu tavır ve tutumları yüzünden Andres de çok derin hayal kırıklığına uğrar. Çünkü çocuklar büyüdüğünde kendilerini Robert Rise’a ait hissetmezler ve orada kalmak istemezler. Onlar bu karşılanmamış ihtiyaçlarının çaresizliğinden kendilerini kurtarmak için mutluluğu ve sevgiyi bulabildiklerine inandıkları başka yönlere meylederler. Andres’in olgunlaşması bu kayıp sonrasında başlar. Filmin son sahnelerinde nehrin içindeki kayın ağaçlarını değerlendirmek amacıyla çıkarması, bu farkındalığın sembolik bir anlatımı olarak düşünülebilir.

Filmde dikkat çeken önemli bir nokta da dindarlığın olumsuz bir temsiliyeti olan şekilselliği ortaya koyuyor olmasıdır. Bu durum rahibin Andres hakkında şu ifadesinde açığa çıkıyor: “Bence onun sorunu İncil, onu böyle yapan o. Basit bir adam Tanrı’nın sözlerini fazla okursa kalbi katılaşır. Tanrı’nın iyi olan sözleri de kötüye döner. Çünkü onlar insanların aklı için fazla güçlüdür. Güçlü alkol gibi, bir kez tadını aldın mı bir daha geriye dönemezsin. Artık umrunda olmaz. Aynı şekilde insanlar da güçlü sözlere alışır ve insanların söylediklerini umursamamaya başlar.” Aslında bu sonuç Şaban Ali Düzgün’ün ifadeleriyle “kutsal metnin ufkuyla, okuyanın ufkunun eşleşmemesi” nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Kutsal metinlerde ana değer olan insanın yaşam hakkının; adalet, eşitlik, merhamet, liyakat, saygı gibi ahlak temelli yan değerler çerçevesinde korunması gerektiğine sıklıkla vurgu yapılmaktadır.  Andres’in anlam ve değer dünyasını işte bu değerler donatmadığından Kutsal Kitap’ın ufkunu yakalayamaz. Ailesi, çalışanları ve sosyal çevresi ile iletişimini bu ahlak ilkeleri çerçevesinde oluşturamaz.  Bu sığlığı en güzel anlatan sahnelerden biri de şudur: Andres mutfağına giren Pearu’nun köpeğinin sosisleri yediğini görünce köpeğin üzerine sıcak su serper. Yönetmen bu sahneyi, Andres’in çocuklarına İncil okuduğu sahne sonrasında göstererek bu olumsuz temsiliyeti anlatmıştır.  Bir köpeğe bile merhamet etmeyen Andres’in yaptığı, ibadetinin (İncil’in okunması) şekilsel kalması ve onun Kutsal Kitap’ın gayb alemine ait anlamını anlayamamasının bir sonucudur. Komşusu Pearu da hayal kırıklığını “ben İncil okumadım, ama köpeğini de dövmedim” sözleriyle ifade eder.

Dinin bireyi dönüştürmedeki etkisini Nurettin Topçu şöyle ifade etmiştir: Din yalnızca bilgi kaynağı değil, ruh için kuvvet kaynağıdır ve iç hayatına düzen-değer sunucu bilgilerdir (Cihan, 2016). Topçu (2005: 31), bahsedilen bu ruhun kuvvetlenme sürecini şöyle ifade etmiştir: “Ruhu kuvvetli olmayanlar, kendilerine bir kötülük, bir hakaret yapılırsa bunu ellerinden gelen bir kötülükle karşılarlar. Ruhu kuvvetli olanlar ise, kendilerine yapılan fenalığı affeder ve bunu yapan insanı kötülüğünden kurtarmaya çalışırlar. İntikam almazlar, yapılan fenalığı iyilikle karşılarlar.” Rahibin, Andres’in komşusu Pearu ile mücadelesi hususunda “Adalet arayışı zihnini öfkeli ve kalbini katı yapar, yücelik istemelisin” şeklindeki sözleri bu ruhsal kuvvet kavramını çağrıştırmaktadır. Andres için din yalnızca bilgi kaynağıdır ve Andres’in bahsedilen ruhsal kuvvet düzeyinin düşük olduğu gözlenir. Çünkü hem kendisinin hem de ailesinin iç huzur, barış, düzen, uyum gibi manevi ihtiyaçlarını yeterli düzeyde karşılayamaz. Uzun yıllar boyunca komşusu Pearu ile çekişir ve çocuklarını böyle huzursuz bir ortamda yetiştirir. Çocuklarının Robert Rise’de kalmak istemeyişlerinin nedenlerinden biri de bu huzursuz ortamdır.

Yitirilen Yücelik yazısı ilk önce Günce Sinema üzerinde ortaya çıktı.

Filmin başında hikâyenin başkahramanını (Lee Chandler) tanıtan sahneler ardı sıra bulunmaktadır. Lee, Boston’da bir apartmanın bodrum katında yalnız başına yaşayan bir kapıcıdır ve genellikle tesisatlardaki aksamaları tamir etmektedir. Çevresindekilerle ancak zorunlu hallerde iletişim kurmaktadır. Fakat bu süreçte ise kurduğu cümleler kısa ve tavırları oldukça isteksizdir. Duygularını, isteklerini ve ihtiyaçlarını paylaştığı herhangi bir kimse bulunmamaktadır. Bilinçli bir geri çekiliş, kendi kendine eşlik etme söz konusudur, bu durum birçok sahnede ön plandadır. Örneğin bar sahnesinde kendisiyle tanışmak isteyen bayana soğuk, mesafeli davranır ve yalnızlığı tercih eder.  Ancak bu yalnızlığından mutlu değildir, kendisiyle kavgalı ve kendisine karşı öfkelidir. Örneğin barda sebepsiz yere kendisine bakış atan erkek müşterilerle “sizinle tanışmış mıydık, neden bakıyorsunuz” diyerek kavga çıkarır. Bu sahne, içindeki öfkenin bir yansımasıdır ve iç sesi onu ani bir kızgınlık nöbetine itmektedir. Lonergan giriş sahnelerinde başkarakterini tanıtarak; “ne olmuş olabilir, nasıl bir iç sorgulamaya düşmüş ki” merakına izleyiciyi sürüklemektedir. Derin bir travma geçiren bir bireyi beden diliyle oldukça başarılı bir şekilde oynayan Casey Affleck (Lee), bu filmdeki rolüyle en iyi erkek oyuncu ödülünü almıştır.  Film boyunca Lee’nin hüzünlü bakışlarına eşlik eden çökük omuzlu duruşu, davranışlarındaki yavaşlık ile bitkinliği veya enerjisizliği hissedilmektedir. 

Lee, kardeşinin ölümü üzerine daha önceden yaşadığı yere, Manchester’a gider. Onun dönüşünden haberdar olan minör karakterlerin şaşkınlıklarını ifade eden “Şu meşhur Lee Chandler mi gelmiş” gibi diyalogları izleyiciyi kahramanın hikâyesini meraka daha da sürüklemektedir.  

Manchester’da kardeşinin cenaze işlemleri, miras işlemleri gibi rutinlerle uğraşır. Lee’nin geçmişi flashback’lerle bu işlemleri kapsayan sahnelerin arasına serpiştirilir. Bu kurgu ile geçmiş parça parça şu anla harmanlanır. Hastanede cenaze işlemleri sırasında geçmişe yapılan flashback ile kardeşinin ileri düzey kalp hastası olduğu öğrenilir ve kardeşinin sorunlu evliliği ve vefalı arkadaş çevresi ile izleyici tanışır. Kardeşinin ölümü üzerine yaklaşık 16 yaşlarında olan yeğeni yalnız kalmıştır. Manchester’de Lee’nin tahammülsüzlüğü yeğeni ile olan iletişimine de yansır. Başka bir flashback’te Lee’nin ailesiyle ve bambaşka bir Lee ile izleyici tanışır.  Evli, 3 çocuk babası ve gayet sabırlı ve neşeli bir Lee. Eşiyle sağlıklı bir ilişkisi vardır ve mutludur. Hareketli bir sosyal yaşamı olduğu ve zevk aldığı birçok şey bulunmaktadır. Şu anki Lee ile geçmişteki Lee’yi bu ardıl sahnelerle karşılaştırma imkânı elde edilir. Her şeye ve herkese karşı derin bir isteksizliği yaratan kırılma noktası Lee’nin polislere verdiği ifade sahnesinde öğrenilir. Lee gece beraber eğlendiği arkadaşları gittikten sonra çocuklar üşümesin diye kaloriferi yakmak istemiş ancak eşinin sinüslerini kurutmasından endişe ettiği için şömineyi yakıp markete gitmiş. Fakat sarhoş olduğu için arabaya binmeyip yürüyerek gitmeyi tercih etmiş. Yolun yarısında iken şöminenin paravanını koyup koymadığını hatırlamaya çalışmış, ardından bu konunun üzerinde çok durmamış ve bir şey olmaz diyerek yoluna devam etmiştir. Ancak bu sürede evinde yangın çıkmış ve bu yangında üç çocuğunu kaybetmiştir. Lonergan’ın anlattığı bu hikâyenin benzerleriyle günlük hayatta da karşılaşılmaktadır. Lee’nin sarhoş iken “bir şey olmaz” rahatlığını bazen bilinçli iken de yapıldığına şahit olunmakta ve 3. sayfa haberlerde bu gibi durumlarda meydana gelen trajik vakaları çok sıkça duymaktayız. Bu duyumun bile ruhumuzda yaratacağı acı nedeniyle bazen bahsetmekten bazen duymaktan kaçınarak unutmaya çalışıyoruz. Lonergan böylesi bir hikâye anlatımı ile ağır travması olan bireylerin yaşamın kıyısına sürüklenişini canlandırarak toplumsal anlamda bir farkındalık kazanılmasına vesile olmuştur. 

Yaşamda izi silinemeyecek bu talihsiz kaza sonucunda Lee’nin hissettiği suçluluk duygusu, derin yas ve ağır yaralanmışlık onun donuk ve hüzünlü bakışlarının nedenidir. Suçluluk duygusu, çaresiz kalma, hiçbir şey yapamama hissi onu saldırganlaştırmıştır. Lee’nin olay sonrası polis tarafından cezalandırılma beklentisi boşa çıkmıştır. Polis’in “dün gece hata yapan milyonlarca insan gibi korkunç bir hata yapmışsın” kararı üzerine Lee kendini içindeki hapishaneye kapatmıştır ve bu mahkumiyeti onun şimdi ve burada yaşamasına engelleyerek davranışlarının ağırlaşmasına neden olmuştur. 

İlerleyen sahnelerde Lee’nin yaşadığı travmanın şiddetini artıran başka olumsuz gelişmelerin olduğunu öğreniyoruz. Kaza sonrası eşi tarafından suçlanmış ve terkedilmiştir daha sonra eşi başka birisiyle evlenmiştir.  

Bir ayrılık, kayıp hikâyesi başlı başına bir keder kaynağıdır. Ancak bu kayıptan dolayı suçluluk duyma, bireyin durumunu travmaya dönüştürür. Üstelik suçluluk hissinin yanı sıra başkalarınca suçlanması travmanın şiddetini yoğunlaştırır. Bu nedenle Lee’nin toparlanamadığı gözlenmektedir. Travmayla başa çıkmadaki başarısını etkileyen unsurlardan biri de olayla baş edebilmesindeki yardımcı kaynaklardır. Çünkü derdini anlatmak bile başlı başına bir şifa kaynağıdır denilir ve bu paylaşım, üzgün bireyin günlük düşünce biçimini ve kendi hakkındaki algısını değiştirebilmektedir. Lee, desteğe en çok ihtiyaç duyduğu anda eşi tarafından terk edilmiş ve suçlanmıştır. Eşi açısından da çok zor bir durum söz konusudur. Olanları kabullenememesi, hissettiği acı ve öfke nedeniyle Lee’yi suçlaması aralarındaki bağın kopmasına neden olmuştur. Daha sonra başka biriyle evlenmiş ve tekrar çocuk sahibi olmuştur. Ancak bu yeni ilişkisinde mutlu olamamış ve duygu-davranış çatışmalı bir yaşama sürüklenmiştir. Lee ile Manchester sokağında karşılaştıklarında pişmanlığını dile getirerek ondan özür diler ve “kırgındım, kalbim kırılmıştı. Senin de kalbin kırılmıştı, biliyorum geçmeyecek” sözleri ile bu acı kopuş anlatılmaktadır.  

Travmanın şiddetini artıran etmenlerden biri de hatırlatıcılardır. Deniz kenarına konumlanmış, sakin ve yatay mimarinin yoğunlukta olduğu Manchester şehri Lee için trajedi hatırlatıcısıdır. Çünkü o korkunç olayın geçtiği mekandır, çevresinde bulunan herkes o olayı bilmektedir. Travmayı hatırlatan herhangi bir şey, bireyin o trajediyi yeniden yaşıyormuş hissine kapılmasına sebep olabilir. Arkadaşının eşine sarılıp ağladığı sahne, bu hatırlatıcıların onu daha fazla tükenmişliğe sürüklediğinin ve yaşamdaki bütünlüğünü ve amacını daha da kaybetmesine neden olduğunun resmidir. Manchester onun için artık bir kâbus şehirdir ve o nedenle yeğeninin yanında Manchester’da kalamamaktadır. Bu nedenle yeğeni aile dostları tarafından evlatlık olarak alınır.

Film içerisinde sadece bahsi geçen ancak tanışamadığımız bir amca karakterinden söz edilmektedir. Daha iyi bir iş olanağı elde etmesi sonucu ailesiyle birlikte başka bir şehre taşınmıştır. Talihsiz yeğeni Lee ile iletişimleri kopmuş ve en fazla 10 yıllık bir ömür yaşayabileceği söylenen hasta yeğenini ise Manchester’da yalnız bırakmıştır. Amcasından başka yakın akrabası bulunmayan ve üstelik eşi tarafından terkedilen bu yeğen günlük yaşamın keşmekeşini yalnız başına üstlenmiştir. Aile bireyleri arasındaki bu kopukluğa değinerek Lonergan modernizm sürecine olan eleştirisini de yansıtmıştır. Çünkü modernizmin dayandığı rasyonelizm felsefesi yararcı, işlevselci ve materyalist bireyler türetmiştir [2,3].  Amca karakteri de bu sürecin ortaya çıkardığı bir bireydir, kendi yararını öncelemiş ve geniş ailelerde hâkim olan biz duygusunu geri plana atmıştır. Gelenekten kopuş ile birlikte yaygın hale gelen bireycilik olgusu sonucu toplumda yalnız kalan birey sayıları giderek artmaktadır. İngiltere’de bu amaçla “yalnızlık bakanlığı” isminde bir bakanlık kurulmuştur. Çünkü yalnız kalan bireylerin beden sağlıklarının, günde 15 adet sigara içen birinin sağlığıyla eşit olduğu uzmanlar tarafından belirtilmektedir. [5] Kalp hastası birisi için ve Lee gibi birisi için ise bu durum daha da katlanılmazdır. Lee’nin tutunamayışının, duygusal çevikliğinin düşük olmasının nedenlerinden biri de onun yalnızlığıdır. Hüznü ve kendini affetmeyişi tek yoldaşı olmuş, bu yoldaşlarıyla köşelere ve kıyılara çekilmiştir. Kemal Sayar’ın kelimeleriyle ifade edecek olursak Lee’nin, acısını dindirmek için kendini, ruhunu, dostluğunu, kardeşliğini ikram eden başka bir sesin yokluğu nedeniyle sağlıklı bir iyileşmeye doğru ne zaman meyledeceği de kestirilememektedir. [6]

KAYNAKLAR

Manchester by the Sea: Yaşamın Kıyısında yazısı ilk önce Günce Sinema üzerinde ortaya çıktı.

Filmde Hindistan’ın banliyösünde zor koşullarda yaşayan Periya ve Kaaka isimli iki kardeşin, pizza alabilmek için sarfettikleri yoğun çabaları içeren bir hikâye anlatılıyor. Anlatılan bu hikâye çerçevesinde kapitalizm ve küreselleşme eleştirisi, kurumsal ve toplumsal yozlaşma, gelir eşitsizliği gibi sorunlar her mizansene yansımaktadır. Babaları hapiste olan bu iki çocuk maddi yetersizlikler nedeniyle okullarını bırakmış, topladıkları kömürleri satarak annelerine destek olmaktadır. Çocuklar oyun oynadıkları arazide bulunan büyük bir ağaçtaki karga yuvalarından bazen yumurta toplayıp içmektedir. Bu nedenle birbirlerine karga yumurtası lakabı takmışlardır. Kendilerini, büyük karga yumurtası ve küçük karga yumurtası olarak tanıtmaktadırlar.

Onların yaşadığı ev ve mahalle birinci derecede yoksul bir bölgede bulunmaktadır. Mizansendeki her detay, yoksunluğun şiddetini gözler önüne sermektedir. Bilindiği üzere Hindistan’da gelir dağılımı adaletsizliği oldukça fazladır. Nüfusun %10’u, gelirin %77’sine sahiptir. 2017 yılında elde edilen gelirin %73’ü en zengin %1’lik kesime pay edilmiştir.[1] 67 milyon Hindistanlı, nüfusun en fakir yarısı ise yalnızca servetlerinde %1’lik bir artış elde edebilmişlerdir. Filmde bu oranlar, günlük yaşamdaki tükettiğimiz temel bazı nesneler ile tasvir edilmiştir.

Film boyunca gözlemlenebilen gelir dağılımındaki adaletsizliği vurgulayan bazı noktalar şöyledir: Dar alanlara sığdırılmış evlerde banyo bulunmadığından sokak ortasında banyo yapılmaktadır. Tuvalet ile oturma alanları bir perde ile ayrılmıştır. Oturma alanı ise çok dar olup hem yemek pişirmek hem uyumak hem de oturma amaçlı kullanılmaktadır. Sokaklar da çok dar ve altyapı yatırımlarından mahrumdur. Evlerde su bulunmamaktadır. Mahalle sakinleri ancak karın tokluğuna çalışabilecekleri işler bulabilmektedir. Periya ve Kaaka giyecek ayakkabıları olmadığı için yalınayak dolaşmaktadır. Maddi olarak yoksun bırakılmalarının yanı sıra sosyal hizmetlerden de mahrum oldukları görülmektedir. Cenaze işlemlerine dahi bir kolaylık sağlanmamıştır. Belirli bir ücret ödemeleri gerekmektedir. Gelir eşitsizliğinin mekân ile detaylı anlatımının yanı sıra eşitsizliği sembolik olarak temsil eden bazı sahneler de bulunmaktadır. Örneğin, orta sınıf ve alt sınıf arasındaki eşitsizliği vurgulamak için bir sahne dizaynında her bir sınıf farklı seviyede konumlandırılmıştır. Orta sınıfa ait bir çocuk, evlerinin ön bahçesini çevreleyen demir parmaklıklar arasında Periya ve Kaaka ile sohbet etmektedir. Bahçenin seviyesi yol seviyesinden yüksek olduğundan, Periya ve Kaaka o çocuğa göre daha alt konumdadır. Bu sahnelerden birinde üst konumdaki çocuk kolunda bulunan pahalı bir markanın orijinal saatini onlara gösterir. Alt konumda bulunan Periya’nın kolundaki ise oyuncak ve kullanılmış bir saattir.

Periya ve Kaaka’nın yaşadıkları semtin yakınlarında, çocukların oyun oynadıkları araziyi, pizza dükkânı açmak isteyen bir yatırımcı satın alır ve arazideki asırlık ağacı kestirir. Anneanneleri karga yumurtaları için endişe eden torunlarını teskin etmek amacıyla, tapınağın oradaki ağaca gitmelerini önerir. Çocuklar onunda kesildiğini ve yerine beton bir sütunun dikildiğini söylerler. Sağlıklı bir toplum için insanların doğa ile kucaklaşmalarının önemi bilinmektedir. Çünkü doğadan uzakta, gürültü ve beton binalar arasında akan kent yaşamı, insanların fiziksel ve psikolojik olarak rahatlama ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır.[2] Bu nedenle sürdürülebilir şehir göstergeleri arasında yeşil alan oranı önemli bir yer tutmaktadır. Aynı zamanda şehirdeki karbon emisyonunun azaltılmasında yeşil alan belirleyici bir etmendir. Yönetmenin filmdeki yeşil alan tahribatına vurgusu bu bağlamda yapılan bilinçsizliği gözler önüne sermektedir. Üstelik arazi, tüketim odaklı bir yatırım amacıyla kullanılacaktır. Çocuklar için ağacın önemi bir açıdan karga yumurtası yiyebilme imkânı sunmasıdır. Bu yüzden ağacın kesilip devrildiği sahne birçok anlam içermektedir. Ülkedeki sistem, temel bir besin kaynağı olan yumurta alımını onlar için zorlaştırmış olmasının yanı sıra, bir de doğa aracılığı ile edindikleri nimeti ellerinden almaktadır. Ayrıca diğer bir anlamı ise yerele ait olanın yere serilmesidir. Çünkü araziye “McDonaldlaşma” sürecinin bir unsuru olan başka bir kültüre ait pizzacı dikilmektedir. George Ritzer’egöre Macdonaldlaşma, fastfood sektöründeki yönetim ilkelerinden hareketle Amerikan toplumunu ve diğer toplumları, bu ilkeler çerçevesinde dönüştürmektedir. Kültürlerin sahip olduğu anlam ve değerler açısından da dünyayı global bir köye dönüştürmeyi hedeflediğini vurgulamaktadır.[3]

Mahallelerine çok yakın bir konumdaki pizzacının açılışına Tamil yıldızı Silambarasan da katılır. Gecekondu mahallesinde yaşayan çocuklar için pizza yeni ve tanımadıkları bir şeydir. Açılış törenindeki kalabalık ve basının ilgisi, Silambarasan’ın varlığı, dağıtılan broşürler ve TV reklamları, onların merak duygusu ve taklit heveslerini kamçılar.  Periya ve Kaaka, her çocuk gibi merak duygusunun itici gücünün etkisiyle bu nesneyi tatmak isterler. Ancak içinde bulundukları koşullarda bu mümkün değildir. Çünkü yaklaşık 1 aylık kazançları ile bir pizza alabileceklerdir. Bu yeni tüketim uyaranına güdülenen Periya ve Kaaka, çevrelerindekilerle bu heyecan verici iç kıpırdanışlarını paylaşırlar. Onlara yardım etmek isteyen anneanneleri, broşürdeki pizza resmine bakarak pizza yapar. Ancak anneannenin yaptığı, bir görüntünün, elinde bulunan malzemenin ve kendi algısının yansımasıdır. Ortaya farklı ve aşina olmadıkları bir tat çıkmıştır. Gerçek pizzanın sadece kokusundan ve görüntüsünden haberdar Periya ve Kaaka, anneannenin pizzasını beğenmezler. Onun yaptığı pizzanın kokusunun farklı olduğunu ve hamurunun ise sert olduğunu belirtirler. Gerçek pizzanın hamurunun yumuşak olduğunu söylerler. Anneanne ise “bozuk hamurlar, yumuşak olur” diye cevap verir. Bu cevap Ritzer’in makalesinde geçen şu paragrafla hemen hemen aynı anlamı taşımaktadır: “Ünlü Fransız Şef Paul Bocuse, resmini bir afişte izin almadan kullandığı için McDonald’s kuruluşunu mahkemeye verir. Çok sinirlenen Bouse, nasıl olur da ben içindeki her şeyin yumuşak olduğu bu tatsız, kemiksiz yiyeceğe destek verirken görülebilirim diyordu”. Anneanne karakteri ve Şef Bocuse’nin ifadeleri kültürel algılama farklılıklarını ifade etmektedir. Yönetmen, McDonaldlaşma sürecinin kültürler arası farklılıkları ortadan kaldırdığı ve daha fazla aşinalığı dünya geneline yaydığı hipotezini görsel olarak anlatmaya çalışmaktadır. 

Filmin devamında, çocuklar bir arkadaşlarının yardımıyla depodan çaldıkları kömürleri satarak kısa sürede pizza parası biriktirirler. Hedefine ulaşmış çocuksu sevinci yansıtan gülüş ve neşe ile pizzacıya giderler. Ancak pizzacı onları içeri almaz çünkü kıyafetleri onların ait oldukları gelir grubunu göstermektedir. Yaşadıkları hayal kırıklığının etkisi uzun sürmez, merak dürtüsünün itici gücü ile bu kez de kıyafet almak için para biriktirmeye başlarlar. Tüm yoksunluk ve eksikliklere rağmen farklı çözümlere ulaşmaları ve çabaları onların ne kadar değerli birer cevher olduklarının da göstergesidir. Çünkü elbise parasını da biriktirirler. Periya ve Kaaka, yeni kıyafetler aldıktan sonra pizzacıya giderler. Ancak kapıdaki görevli onları tanır ve içeri almak istemez. Görevlilerden biri gelip, Periya’yı tokatlar. Tokatlama sahnesi medyaya düştükten sonra gelişmekte olan bir ülke olan Hindistan’da sistemin nasıl işlendiği sahneye yansır. Alt sınıfın mağduriyetini giderecek ve temsil edecek yatay-kuruluşların olmadığı görülmektedir. Medyada olay, küresel, sosyo-ekonomik vs. açılardan tartışılır, programlar düzenlenir. Bu tartışmalardan medya da kazançlı çıkar ve reytingler yükselir. Fakat medyadaki tepkileri yatıştırmak için bulunan çözüm geçicidir ve anlıktır, çünkü onların ekonomik ve sosyal yaşamları için uzun vadeye yansıyan bir yönü sözkonusu değildir. Çözüm olarak Periya ve Kaaka, pizzacıya davet edilir ve basın önünde onlara pizza ikram edilir. Çok merak ettikleri pizzayı yedikleri sahne oldukça anlamlıdır çünkü çocuklar pizzanın tadını beğenmezler ve anneannelerinin pizzalarının daha iyi olduğunu ifade ederler. Verdikleri bu cevap McDonaldlaşma sürecine rağmen Hindistan’a ait olan kültürel öğelerin kısmen bile olsa korunabileceği umudunu vermektedir. 

Bu film ile sınıf farklılıkların, hayalleri de sınıflandırdığı gerçeğini izleme imkânı vermiştir. Filmin son sahnesinde Periya ve Kaaka, yine yalınayak kömür toplamaktadırlar ve aynı imkânsızlıklar içerisinde yeni ve gecekondu mahallelerine ait hayallere odaklanmışlardır. Onların tükenmeyen ve coşkulu mücadeleleri sayesinde izleyici, Periya ve Kaaka’nın bu hayallerine de kavuşacaklarını düşünecektir.

[1] https://www.oxfam.org/en/india-extreme-inequality-numbers, erişim tarihi 21.07.2020

[2] Karataş A. ve Kılıç S.,   “Sürdürülebilir Kentsel Gelişme ve Yeşil Alanlar”,   SİYASAL: Journal of PoliticalSciences, 26(2): 53–78    

[3] Ritzer, G. “Küresel Dünya”, Ayrıntı Yayınları, 2011.

Sınıfsal Hayaller yazısı ilk önce Günce Sinema üzerinde ortaya çıktı.