Modern şehir yaşamının kargaşası ve uyaran bombardımanı içinde gitgide dürtüselleşen bizler için ne kadar da sade bir formül. Günümüzde bu emir komuta zincirini formüle edildiği şekilde sağlam tutabilmek için gerekli olan şey sanırım hislerimizi tanımak ve onların halden hale geçişini seyredebilmek. Bugünlerde vizyona giren Turning Red (2022) isimli çocuk animasyon filminin kendi sınırları dahilinde yetişkinler için  bu imkânı sunabildiğini düşünüyorum.

Türkiye’de Kırmızı ismi ile vizyona giren film on üç yaşındaki başkahraman Mei Lee’nin çocukluktan ergenliğe geçişini ve bu süreçte değişen duygularını tanımasını konu ediniyor. Otoriter bir anneye ve yeri geldiğinde destekleyici diyebileceğimiz bir babaya sahip olan Mei Lee; Toronto’da, şehrin en eski tapınağında yaşıyor ve okul harici zamanlarda tapınağı işleten ailesine yardım ediyor. Bu bilgiler ile birlikte, başarılı bir öğrenci olan Mei Lee’yi çok sevdiği arkadaşlarından ayrı kalmak pahasına da olsa daima annesinin beklentilerini boşa çıkarmamak üzere uğraşan bir karakter olarak da tanıyoruz.

Filmin asıl konusunu teşkil eden ergenliğe geçiş, Mei Lee’nin annesi ile gerginlik yaşadığı bir gecenin sabahına kırmızı panda olarak uyanması ile kendini gösteriyor. Aynada kendi yüzü yerine kırmızı panda yansımasını gören ve korkan Mei, sakinleşebildiği anlarda vücuduna geri dönebildiğini fark ediyor. Yoğun duygular yaşadığında bir kırmızı pandaya dönüşen ve bu durumu çevresinden gizlemek isteyen kahramanımız çözümü “donuk”laşmakta buluyor. Durumun çevresi tarafından fark edilmesi üzerine karşılaştığı tepkiler ve çocukların yetişkinliğe geçiş döneminde yaşayacağı zorluklara aileleri tarafından hazırlanmasının gerekliliği de filmin asıl konusu yanında ilerleyen yan konular olarak karşımıza çıkıyor.

Meraklı ve kontrolcü annenin pandayı fark etmesi ile birlikte bu durumun Mei’ye büyükannelerinden kalan bir miras olduğunu öğreniyoruz. Meğer eski zamanlarda köyünü korumak üzere tanrılara yalvaran büyük büyükanneye hediye edilen ve nesilden nesile aktarılan kızıl panda dönüşümü, bir süre sonra ailenin şehre taşınması ile birlikte kadınlara güçlük çıkaran bir yön olarak kabul edilmiş. Pandanın kontrol edilemez bir şekilde ortaya çıkmasıyla doğan tehlike ve yıkım sebebiyle, bu hediye kızıl ayda yapılan panda özgürleştirme ritüeli ile vücuttan atılır olmuş.

Ailesi Mei’yi ritüel zamanına kadar evde saklamak istese de Mei arkadaşlarının durumu fark etmesi üzerine gösterdikleri şefkat ve güven sayesinde bir öz düzenleme becerisi kazanıyor ve bu sayede pandayı kontrol etmeyi de öğreniyor. Hatta bu özelliğinden yararlanarak gitmek istedikleri bir konser için bilet parası bile topluyorlar.

Mei ve arkadaşlarının konser bileti için yaptığı çılgınlıkları öğrenen annenin bütün suçu diğer çocuklara attığı sahnede, Mei’nin arkadaşlarıyla ve ailesiyle arasındaki ilişkiyi çift taraflı olarak izlerken bir taraftan üçüncü bir bakış olarak aile ve arkadaşlar arasındaki ilişkiyi de gözlemleyebiliyoruz. Yan kahramanların duygularını ve olaylara bakış açılarını net bir şekilde görebilmek konuyu kavramımıza yardım ederken bu durum sosyal hayatta kurduğumuz ilişkiler içinde bir aynalanma sağlıyor. Diğer yandan ritüel için gelen anneanne ve teyzelerin anne ile ilişkileri de ortaya koyduğumuz davranışların genetik aktarımla ilgili olabilecek taraflarını açık bir şekilde bizlere gösteriyor.

Kızıl ay gökyüzünde belirip ritüel başladığında aile fertlerinin söylediği yürekten şarkılar eşliğinde pandası ile son kez karşılaşan Mei, onu uğurlamak istemez. Mei’nin kızıl pandadan vazgeçmeyişi ritüelin yarım kalmasına sebep olur ve böylece diğer aile fertlerinin pandaları ile de tanışırız. Bu bölümde anne-kız arasındaki hesaplaşmanın yanında aile içi bir dayanışmaya ve arkadaşlar arası bir desteğe de tanık oluruz. Film kızıl pandanın Mei’nin çevresi tarafından da kabulü ile biterken pandasından vazgeçmeyen Mei’nin, geleneğin dışına çıkıyor gibi görünmesine rağmen büyükannesini gerçekten onurlandıran ilk torun olduğunu da anlarız.

Aile büyükleri kontrol edilemez olduğu gerekçesi ile pandalarını kendilerinden uzaklaştırıp hapsederken Mei’nin onların aksine küçük yaşta bu kontrollü dönüşümü başarması duygularından kaçmak yerine onları tanımak ve kendini dengelemeyi öğrenmekle ilgili elbette. Film mesaj kaygısına boğulmuş olması yönüyle eleştirilse de kendini seyretmek niyetiyle izlendiğinde izleyicide güzel bir pencere açıyor. Mei’nin dönüşüm sahnelerinde, ani çıkışlar yaşadığımız ya da kendimizden beklemediğimiz davranışlar gösterdiğimiz anlarda yapabileceğimiz şeylere dair ipuçları bulmak mümkün. Ayrıca 2000’li yıllarda geçmesi bakımından az da olsa nostalji içeren bu animasyonun alışılmışın aksine başörtülü yan karakterlere de yer verdiğini söylemeden geçemeyeceğim. Hislerin kölesi olmak, onlara hükmetmeye çalışmak ve onları muhatap almak arasındaki farkları on üç yaşındaki bir kız üzerinden gözlemleyebileceğiniz Turning Red, izleyiciyi kendiyle var olmak noktasından yakalarken insanlık halleri adına da keyifli bir seyir sunuyor.

Yönetmenliği Mark Osborne ve John Stevenson tarafından yapılan ve üç filmlik bir animasyon serisi olan Kung Fu Panda’nın 2008 yılında vizyona giren ilk filmi, kahramanımız Po’nun kendisini ejderha savaşçısı olarak gördüğü, kaynağını bilemediğimiz bir rüya sahnesi ile başlıyor. Küçüklüğünden beri kung fuya ve bu dövüş sanatının icracılarına hayran olarak büyüyen, tam da ejderha savaşçısının seçileceği günde böyle bir rüya gören Po, kendisinin kung fu ustası olduğunu ancak rüyasında görebileceğini düşünerek bu rüyasını saklıyor. Hatta noodle ustası bir ördek olan babasına (Bay Ping), rüyasında sadece noodle gördüğünü söylüyor. Po’nun rüyasını onun da artık bir noodle ustası olacağına yoran Bay Ping, kendi tarifinin gizli malzemesini söyleyeceği vaadi ile onu seyyar bir tezgâh eşliğinde satış yapmak üzere seçimlerin yapılacağı Yeşim Sarayı’na yolluyor. Farkında olmasa da rüyasına doğru yola çıkan Po için tabiri caizse bir seyr-i sülûk ve kendini tanıma yolcuğu da başlamış oluyor.

Yeşim Sarayı’nın yüksek merdivenlerini güçlükle tırmanan Po, saraya girmek için binbir güçlük çekiyor. Günün sonunda Yeşim Sarayı’nın başında bulunan Usta Ogwey tam da kehanetlerde anlatıldığı gibi büyük ışıklar içinde gökten düşüveren Po’yu ejderha savaşçısı olarak seçiyor. Buradan sonra film aslında eğitmen Usta Shifu, onun öğrencileri olan muhteşem beşli ve Po üzerinden ayrı ayrı devam ediyor diyebiliriz. Ben serinin ilk filmini konu alan bu yazıda Usta Shifu ve Po’nun kendilerini tanıma ve kabul etme süreçlerine değinmek istiyorum.

Shifu ejderha savaşcısı olması için yetiştirdiği ilk öğrencisini öğrencisinin hırslarına kaptırmış, sonraki yetiştirdiği diğer beş muhteşem öğrencisi ise yine ejderha savaşçısı seçilememiş bir kung fu ustası ve eğitmeni. Usta Shifu’nun en öne çıkan özelliği ise ustası Ogwey’e karşı derin bir saygı ve güven ile bağlı oluşu. Bu güven ve bağlılık sayesinde başta Po’yu kabullenmekte zorlanmasına rağmen onu eğitmenin bir yolunu bulan Shifu, bizlere aslında her öğrencinin ne kadar özel ve kendine has bir ilgi istediğini, bir işte ustalaşsanız dahi o işi öğretme noktasında öğrenmeye açık olmanız gerektiğini hatırlatıyor. Başta panda Po’nun Yeşim Sarayı’na ait olmadığını düşünmesi ve onu klasik eğitim yöntemleriyle pes ettirmeye çalışmasına rağmen bir süre sonra onun ihtiyacı olan eğitim modelini keşfediyor. Pandanın pandalığını ortaya çıkaran Shifu, kısa bir süre içinde onun cevherini işleyerek onu her türlü savaşa hazır hale getiriyor. Bu süreç Shifu için Po’nun cevherini bulup işlemenin yanı sıra kendisi için de ilk başarısızlığı ile yüzleşmek ve öğrencisini onun kendi fıtratı çerçevesinde yetiştirmeyi öğrenmek gibi iyileşmeleri barındırıyor.

Asıl kahramanımız Po’nun hikâyesine tekrar dönecek olursak onun için durum her konuda biraz daha karışık. Bana göre Po’nun bu ve diğer hikâyelerdeki kahramanlardan en önemli farkı karizmatik bir lider olamayışı. Pek çok süper kahramanın aksine daima hatalar yapmaya müsait, acıkabilen, üzülebilen, yorulabilen kısaca daha bizden bir kahraman. Sıradan bir esnaf olma yolunda ilerlerken gördüğü rüya üzerine içindeki sese kulak verişi, Yeşim Sarayı’nın kapısından içeri girmek için uğraşması ve kapıyı terk etmeyişi, kendisini kung fu ustaları arasında bulduğunda nerede olmak istediğine karar vererek yine her türlü zorluğa rağmen oradan ayrılmayışı ve nihayetinde Usta Shifu’ya güvenerek eğitimini tamamlayışı aslında o “içimizden biri”nin nasıl “gerçek bir kahraman” olabileceğini de bize gösteriyor.

Eğitimini tamamlayıp düşmanla yani Shifu’nun ilk öğrencisi Tai Lung ile karşılaşma vakti geldiğinde Po, Ejdarha Tomarı adında kutsal diyebileceğimiz bir pusula ile ödüllendiriliyor. Yıllardır sarayda göz önünde fakat ulaşılamaz bir yerde duran bu tomarı açtıklarında ise yalnızca parlak ve boş bir kağıtla karşılan Shifu, Po ve muhteşem beşli büyük bir hayal kırıklığına uğruyorlar.

Tomarı elde etmek ve asıl ejderha savaşçısının kendisi olduğunu kanıtlamak isteyen Tai Lung, Po ile yüzleşerek tomara ulaşsa da boş kağıt karşısında o da ne yapacağını şaşırıyor.  Tam da bu esnada Po’nun Bay Ping’den öğrendiği gizli malzeme sırrı Tai Lung’un yenilmesine ve yok olmasına sebep oluyor.

Bay Ping’in gizli malzemesine gelince bu sadece “gizli malzeme” diye bir şeyin olmayışı. Bu sayede ikinci kez Ejderha Tomarı’nın parlak yüzünde kendi yansımasını gördüğünde olması gereken şeyin kendisi olduğunu anlayan Po, bize kendi içindeki ışığını, cevherini fark etmek ve onu olduğu haliyle en etkili şekilde kullanmak; kısaca kendini tanımak ve kendine inanmak konusunda güzel bir ders vermiş oluyor. Böylece aslında rüya diye adlandırdığımız ya da sadece hayal sandığımız bazı sahnelerin, aslında iç aynamızdan bize sunulmuş bazı yansımalar olabileceğini de görmüş oluyoruz.

Bu haliyle bakıldığında hem çocukların hem de yetişkinlerin keyifle ve severek izleyebilecekleri, hayat tecrübelerine göre kendilerine ait şeyler bulabilecekleri bir animasyon olan Kung Fu Panda, bizleri aynı zamanda birebir eğitimin -geleneksel ismiyle meşk usulünün- üzerinde düşünmeye davet ediyor.  Bunun yanı sıra filmde işlenen; usta-çırak ilişkisinin bizim kültürümüzdeki yeri, ibnü’l-vakt olmak, itaat ve saygının asla bir güçsüzlük olmayışı, inanç ve huzur arasındaki ilişki gibi konular da filmin davet ettiği diğer düşünce durakları olarak sıralanabilir. Serinin diğer filmlerinin ele alınacağı devam yazısında bu duraklara da uğramaya çalışacağım.